Khi một quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ lên tiếng rằng đồng đô la "không bị đe dọa" với tư cách là đồng tiền dự trữ số một của thế giới, tôi không nghe thấy sự tự tin. Tôi nghe thấy tiếng vọng của một hệ thống đang cố thuyết phục chính mình. Bởi vì nếu không có gì bị đe dọa, tại sao lại cần phải nói ra? Và nếu vàng chỉ là một "vật kỷ niệm" của quá khứ — như Federico Musalem, một quan chức Fed, vừa ngụ ý — tại sao các ngân hàng trung ương toàn cầu vẫn đang mua vàng với tốc độ hơn một nghìn tấn mỗi năm? Tôi không phải là nhà kinh tế vĩ mô. Tôi là một nhà nghiên cứu mật mã, người đã dành mười sáu năm quan sát cách niềm tin được mã hóa thành giá trị — trên blockchain và cả ngoài đời thực. Và tôi có một thói quen khiến nhiều người khó chịu: tôi luôn tìm xem điều gì đang bị che giấu đằng sau những câu nói trấn an.
Musalem không phải là một quan chức bất kỳ. Là thành viên FOMC, ông có tiếng là diều hâu trong chính sách tiền tệ. Khi ông nói về vị thế đồng đô la, đó không chỉ là một quan điểm cá nhân. Đó là một tín hiệu được tính toán kỹ lưỡng, nhắm vào các thị trường toàn cầu và cả những người đang hoài nghi. Thông điệp của ông gồm ba phần: đồng đô la không bị đe dọa, vàng sẽ mất sức hút như một tài sản trú ẩn, và hệ thống tiền tệ hiện tại vẫn vững vàng. Nhưng trong bối cảnh mà mọi người đều nhìn thấy — các ngân hàng trung ương tăng tốc mua vàng, các quốc gia tìm cách phi đô la hóa, và một hệ sinh thái crypto hàng trăm tỷ đô la đang hoạt động không cần Fed cho phép — lời tuyên bố này đọc giống như một bài diễn văn từ boong tàu Titanic: "Nước không vào được, nhưng xin đừng nhìn vào những chiếc phao cứu sinh."
Vàng, theo logic của Musalem, là kẻ thua cuộc. Ông có thể đúng trong ngắn hạn. Nhưng ông quên mất rằng thứ mà hàng triệu người đang nắm giữ trong ví kỹ thuật số của họ — Bitcoin, Ethereum, và cả những đồng stablecoin như USDT — chính là một dạng "vàng kỹ thuật số" của thế kỷ 21. Và đây chính là điểm trớ trêu sâu sắc nhất: những stablecoin đó, đặc biệt là USDT với hơn 70% thị phần, không hề đe dọa đồng đô la. Chúng là những kẻ phục vụ trung thành nhất của đồng đô la — nhưng là những kẻ phục vụ mà không ai dám kiểm toán. Chúng khuếch đại sức mạnh của đồng đô la trên toàn cầu, nhưng lại mang trong mình một rủi ro hệ thống mà Musalem dường như cố tình bỏ qua.
Hãy nhìn vào dữ liệu. Tỷ trọng đồng đô la Mỹ trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm từ hơn 70% xuống còn khoảng 58% trong hai thập kỷ qua. Không phải là một cú sụp đổ, mà là một sự xói mòn chậm — giống như nước rỉ qua một con đập. Trong cùng khoảng thời gian đó, các ngân hàng trung ương, đặc biệt là ở các nền kinh tế mới nổi, đã mua vàng với khối lượng kỷ lục. Năm 2022, họ mua hơn 1.100 tấn. Năm 2023, con số vẫn ở mức ba chữ số đầy ấn tượng. Điều này không phải vì họ ghét đồng đô la. Mà vì họ hiểu một chân lý mà Musalem không nói ra: quyền lực của một đồng tiền dự trữ được đảm bảo không phải bằng quân đội hay GDP, mà bằng niềm tin rằng nó sẽ không bị lạm dụng. Và niềm tin đó, trong một thế giới có blockchain, là thứ có thể bị kiểm chứng — hoặc bị bào mòn.
Từng có thời gian tôi ngồi audit một giao thức DeFi. Tôi học được rằng bất kỳ hệ thống nào mà sổ cái của nó không thể được kiểm tra một cách độc lập đều là một hệ thống dựa trên đức tin, không phải dựa trên sự thật. USDT, với vốn hóa hàng trăm tỷ đô la, chưa từng có một cuộc kiểm toán độc lập thực sự nào về dự trữ. Chúng ta đang chấp nhận một "đô la bóng tối" — được sử dụng ở khắp mọi nơi, từ sàn giao dịch đến chợ đen, từ một nhà phát triển ở Nairobi như tôi cho đến một thương nhân ở Buenos Aires — nhưng chưa bao giờ được xác minh một cách độc lập. Ở Nairobi, nơi tôi đang sống, USDT là cứu cánh của nhiều người khi đồng nội tệ mất giá. Họ tin tưởng một đồng đô la số mà họ không thể rút ra, không thể kiểm tra, chỉ có thể nhìn vào biểu đồ giá.
Vàng vật chất, thứ mà Musalem xem là một tài sản trú ẩn đang tàn lụi, vẫn có một đặc tính mà không một stablecoin nào có được: nó không phụ thuộc vào lời hứa của bất kỳ tổ chức nào. Vàng không thể bị đóng băng, không thể bị liệt vào danh sách đen, không cần một công ty phát hành xác nhận rằng nó tồn tại. Bitcoin cũng có đặc tính đó. Nhưng USDT, đồng stablecoin lớn nhất thế giới, thì không.
Điều này dẫn tôi tới một khám phá phản trực giác: thị trường crypto hiện tại không hề đe dọa đồng đô la. Ngược lại, nó đang bơm oxy cho đồng đô la. Mỗi giao dịch USDT về bản chất là một giao dịch đô la Mỹ được số hóa trên blockchain. Đồng đô la đang được sử dụng rộng rãi hơn bao giờ hết — chỉ có điều nó chạy trên một hạ tầng mà Fed không kiểm soát, được phát hành bởi một công ty mà Fed không quản lý. Sự thống trị của đồng đô la có thể đang được duy trì nhờ vào chính sự thiếu minh bạch của các trung gian tư nhân. Đây không phải là một sự vững mạnh. Đây là một sự phụ thuộc nguy hiểm hơn nhiều. Châm ngôn mà tôi luôn tự nhắc: hãy tự do, nhưng hãy có trách nhiệm. Tự do của một stablecoin là một sự tự do giả tạo nếu nó dựa trên một kho dự trữ mà không ai có thể kiểm chứng.
Nhưng hãy để tôi chơi trò đối nghịch với chính mình. Có thể Musalem đúng. Có thể trong vòng năm năm tới, đồng đô la vẫn là vua, vàng vẫn chỉ là một kim loại của người hoài nghi, và crypto sẽ chỉ là một kênh phân phối hiệu quả hơn cho chính đồng đô la. Tôi đã từng sai. Năm 2017, tôi đầu tư 0,5 ETH — khoảng 150 đô la lúc đó — vào một ICO tên Giveth, một nền tảng từ thiện phi tập trung. Tôi bị cuốn theo câu chuyện "crypto for good" đến mức không nhìn vào cơ chế quản trị. Dự án thất bại. Tôi mất gần hết số tiền đó. Năm 2020, tôi cung cấp thanh khoản cho Uniswap mà không hiểu gì về impermanent loss. Tôi mất 30% giá trị chỉ trong ba tháng. Những bài học đó khiến tôi nghiêm khắc hơn với mọi lời hứa — kể cả lời hứa của chính tôi.
Vậy nên khi Musalem nói đồng đô la không bị đe dọa, tôi tin ông ấy theo một nghĩa rất hẹp: đồng đô la không bị đe dọa bởi vàng, hay bởi Bitcoin. Nhưng nó đang bị đe dọa bởi chính sự giả vờ rằng mọi thứ vẫn ổn. Bởi sự im lặng trước một hệ thống stablecoin chứa đầy rủi ro, nơi mà các quỹ dự trữ không thể kiểm chứng, và nơi mà một sự cố thanh khoản có thể kéo theo toàn bộ thị trường crypto vào vòng xoáy. Và trong cơn hoảng loạn đó, mọi người sẽ chạy về đâu? Họ sẽ chạy về đồng đô la thật — loại tiền mà Fed có thể in ra mà không cần xin phép ai. Và họ sẽ chạy về vàng — thứ mà Musalem nói rằng sẽ mất đi sức hút. Một nhà phân tích nên khiêm tốn thừa nhận rằng hệ thống tài chính truyền thống vẫn có khả năng phục hồi, nhưng cũng nên nhìn thấy rằng chính sự phục hồi đó được mua bằng nợ và in tiền — một vòng lặp không thể kéo dài mãi mãi.
Câu trả lời không nằm ở việc chọn phe: vàng hay Bitcoin, đồng đô la hay stablecoin. Câu trả lời nằm ở việc xây dựng những hệ thống mà không ai có thể tắt, không ai có thể đóng băng, và không ai cần phải tin tưởng một cách mù quáng. Hãy tự do, nhưng hãy có trách nhiệm. Vàng vẫn đang cháy sáng trong hầm dự trữ của các ngân hàng trung ương, và Bitcoin vẫn đang cháy sáng trong từng block được khai thác. Còn đồng đô la? Nó sẽ vẫn ở đó, nhưng không phải vì một quan chức Fed nói rằng nó an toàn. Mà vì chúng ta — những người đang kiến tạo lớp hạ tầng tài chính mới — đủ thông minh để không bao giờ đặt tất cả trứng vào một chiếc giỏ, dù chiếc giỏ đó có in hình đại bàng. Hãy tự do, nhưng hãy có trách nhiệm. Và trách nhiệm đầu tiên là đòi hỏi sự minh bạch — từ Fed, từ Tether, và từ chính chúng ta.
