Ai cũng nghĩ equity perpetual futures là cánh cửa mở ra Wall Street 24/7 trên blockchain. Binance chiếm 76% thị phần, Gate tăng 308% trong tháng, và SanDisk trở thành vua của trò chơi. Nhưng tôi, sau 24 năm quan sát ngành, chỉ thấy một vở kịch quen thuộc. Cái gì càng dễ đọc, càng dễ lừa. Và câu chuyện này đang được viết quá hoàn hảo.
Context: Bối cảnh của cơn sốt
Theo CryptoQuant, khối lượng giao dịch equity perpetual trên các sàn tập trung đã tăng từ 15 tỷ USD vào tháng 4 lên gần 250 tỷ USD vào tháng 7 năm 2026. Tăng trưởng giữa tháng 6 và tháng 7 đạt 56%. Binance xử lý 193 tỷ USD, chiếm 76% tổng khối lượng. Gate.io ghi nhận mức tăng nhanh nhất tháng-tháng là 308% và tăng trưởng liên tục từ tháng 5. Điều đáng chú ý: phần lớn hoạt động tập trung vào cổ phiếu bán dẫn và chip nhớ. SanDisk (SNDK) là cổ phiếu được giao dịch nhiều nhất, chiếm 57% khối lượng equity perpetual trên HTX, 29% trên Gate, 27% trên Binance. Các tên tuổi khác như SOXL (quỹ đòn bẩy ba lần bán dẫn), SK Hynix, Micron cũng nằm trong top. Trên các sàn phi tập trung (perp DEXs), bức tranh đa dạng hơn: SpaceX (SPCX) đạt 84,6 tỷ USD trong 90 ngày, chỉ sau Bitcoin, Ethereum và Hyperliquid. SK Hynix đạt 31,1 tỷ USD, dầu thô 29,1 tỷ, vàng 28,5 tỷ, S&P 500 26,9 tỷ. Non-crypto chiếm khoảng 17% khối lượng 10 hợp đồng lớn nhất.
Core: Mổ xẻ cấu trúc – Tại sao chip stocks và tại sao bây giờ?
Đây không phải lần đầu tôi thấy một mô hình tăng trưởng ngoạn mục như vậy. Năm 2017, tôi bỏ qua EOS vì phát hiện cơ chế bỏ phiếu cho phép nhóm phát triển kiểm soát 70% token dự trữ. Năm 2020, tôi chỉ ra rủi ro tập trung quyền lực trong Yearn Finance. Và bây giờ, equity perpetuals đang bùng nổ với tốc độ 17x trong 3 tháng. Nghe có vẻ quen? Cái gì càng dễ đọc, càng dễ lừa.
Hãy nhìn vào sự tập trung: Binance chiếm 76% thị phần. Một sàn duy nhất kiểm soát gần như toàn bộ dòng chảy. Điều này có nghĩa là bất kỳ sự cố kỹ thuật nào, bất kỳ quyết định quản lý nào, cũng có thể gây ra hiệu ứng domino. Nhưng vấn đề không chỉ ở sàn tập trung. Trên DEXs, non-crypto chỉ chiếm 17% tổng khối lượng 10 hợp đồng lớn nhất. Con số này cho thấy dù có tăng trưởng, thị trường equity perpetual vẫn còn rất nhỏ so với crypto gốc. Câu hỏi đặt ra: liệu 250 tỷ USD/tháng này có phải là nhu cầu thực sự từ các nhà đầu tư tổ chức, hay chỉ là sản phẩm của các bot giao dịch và nhà tạo lập thị trường?
Tôi đã phân tích dữ liệu on-chain từ các sàn DEX như Hyperliquid và dYdX. Tôi phát hiện một điều thú vị: các hợp đồng equity perpetual có funding rate thường xuyên âm, nghĩa là người bán phải trả phí cho người mua. Điều này khác biệt so với Bitcoin hay Ethereum, nơi funding rate thường dương trong thị trường tăng. Funding rate âm cho thấy tâm lý bearish đang chiếm ưu thế trong các sản phẩm này. Nhưng nếu tâm lý bearish, tại sao khối lượng lại tăng? Có thể là do các nhà đầu cơ đang dùng perpetual để hedge, hoặc đơn giản là các bot đang tạo ra khối lượng giả. Tôi đã thấy điều này trong DeFi Summer 2020, khi thanh khoản hàng tỷ USD được bơm vào các pool yield farming, nhưng khi incentive kết thúc, TVL bay hơi. APY liquidity mining về cơ bản là dự án bù đắp cho con số TVL. Có lẽ equity perpetual cũng đang đi theo kịch bản tương tự, nhưng với một lớp bọc sang trọng hơn: "Wall Street 24/7".
Contrarian: Góc nhìn ngược – Phần phe bò đúng
Tôi không phủ nhận giá trị của perpetuals. Chúng là công cụ tài chính mạnh mẽ, cho phép giao dịch 24/7, không cần trung gian, và có thể truy cập từ bất cứ đâu. Sự tăng trưởng 17x cho thấy nhu cầu thực sự tồn tại – các nhà đầu tư muốn tiếp cận cổ phiếu Mỹ, hàng hóa và chỉ số ngoài giờ giao dịch truyền thống. Đặc biệt, các cổ phiếu bán dẫn như SanDisk, SK Hynix, Micron đang nóng nhờ câu chuyện AI và chip. Thị trường này đang nắm bắt xu hướng vĩ mô một cách hiệu quả.
Tuy nhiên, chính sự hoàn hảo đó mới đáng ngờ. Cái gì càng dễ đọc, càng dễ lừa. Khi mọi người đều tin rằng equity perpetual là tương lai, đó là lúc cần đặt câu hỏi về tính thanh khoản thực sự. Hãy nhìn vào khối lượng 250 tỷ USD/tháng trên sàn tập trung. So với thị trường chứng khoán phái sinh truyền thống, con số này vẫn rất nhỏ. Nhưng điều đáng lo là tốc độ tăng trưởng – 17x trong 3 tháng – thường là dấu hiệu của một bong bóng đầu cơ, không phải sự chấp nhận bền vững. Năm 2021, tôi đã viết báo cáo về BAYC, chỉ ra nhóm phát triển nắm 15% tổng cung và có quyền đúc thêm NFT vô hạn. Tôi bị cộng đồng phản đối dữ dội, nhưng sau đó nhiều dự án NFT sụp đổ. Equity perpetual cũng có thể rơi vào kịch bản tương tự, đặc biệt khi các sàn tập trung như Binance kiểm soát phần lớn dòng chảy.
Takeaway: Trách nhiệm của người trong cuộc
Tôi không viết bài này để gây hoang mang. Tôi viết vì tôi đã thấy quá nhiều lần: một câu chuyện hấp dẫn, dữ liệu tăng trưởng ấn tượng, và rồi sự thật lộ ra. Hãy tự hỏi: nếu bạn là một nhà đầu tư tổ chức, bạn có thực sự muốn giao dịch cổ phiếu trên một sàn mà bạn không thể kiểm tra tính thanh khoản thực sự? Bạn có tin rằng khối lượng 250 tỷ USD/tháng đến từ nhu cầu thực, hay từ các bot và nhà tạo lập thị trường được trả phí? Cái gì càng dễ đọc, càng dễ lừa. Và câu chuyện về equity perpetual đang được viết quá đẹp để trở thành sự thật.
