Hook
Nếu bạn nghĩ rằng cơn khát nhân lực AI chỉ dừng lại ở việc tuyển dụng các kỹ sư học máy từ các trường đại học hàng đầu, thì Multiverse vừa chứng minh điều ngược lại. Ngày 15 tháng 7 năm 2025, công ty đào tạo nghề có trụ sở tại London thông báo hoàn tất vòng gọi vốn Series E trị giá 570 triệu USD, nâng mức định giá lên 2,1 tỷ USD. Điều đáng chú ý: Multiverse không xây dựng mô hình AI, không phát triển phần cứng, mà chỉ đơn thuần là một nền tảng đào tạo kỹ năng số cho người lao động. Khoản đầu tư khổng lồ này, được dẫn dắt bởi General Catalyst và có sự tham gia của các quỹ như Index Ventures, Lightspeed Venture Partners, đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn bộ ngành công nghiệp: giá trị thực sự không nằm ở việc tạo ra AI, mà nằm ở việc giúp con người sử dụng nó.
Là một nhà nghiên cứu thanh toán xuyên biên giới với hơn 16 năm quan sát thị trường, tôi nhận thấy sự kiện này không chỉ liên quan đến AI. Nó đặt ra một câu hỏi cốt lõi cho cộng đồng blockchain: Liệu hệ sinh thái Web3 có đang thiếu một hạ tầng đào tạo tương tự để nuôi dưỡng thế hệ nhà phát triển tiếp theo? Và nếu Multiverse có thể thu hút nửa tỷ USD chỉ để dạy người ta sử dụng AI, thì tại sao chưa có một Multiverse nào cho smart contract hay DeFi?
Context
Multiverse được thành lập vào năm 2016 bởi Euan Blair – con trai của cựu Thủ tướng Anh Tony Blair. Điều này mang lại cho công ty lợi thế ban đầu về kết nối chính trị và tài chính. Tuy nhiên, Blair Jr. đã chứng minh năng lực điều hành khi xây dựng mô hình đào tạo kiểu ‘học nghề’ (apprenticeship) dành cho sinh viên tốt nghiệp và người đi làm muốn chuyển đổi sang lĩnh vực công nghệ. Thay vì các khóa học online thuần túy, Multiverse kết hợp giảng dạy trực tuyến với các dự án thực tế tại doanh nghiệp đối tác. Học viên được trả lương trong suốt quá trình học, và chi phí thường được tài trợ bởi chính phủ Anh hoặc doanh nghiệp.
Từ năm 2022, Multiverse bắt đầu tập trung mạnh vào đào tạo kỹ năng AI. Tính đến cuối năm 2024, công ty đã đào tạo hơn 15.000 học viên, với tỷ lệ hoàn thành chương trình trên 85% – con số cao hơn nhiều so với các nền tảng MOOC truyền thống. Doanh thu ước tính năm 2024 đạt khoảng 200 triệu USD, tăng trưởng 50% so với năm trước. Vòng gọi vốn 570 triệu USD này sẽ được dùng để mở rộng sang thị trường Mỹ, phát triển chương trình đào tạo chuyên sâu hơn về AI, và xây dựng hệ thống đánh giá kỹ năng tự động.
Thị trường mục tiêu của Multiverse là các doanh nghiệp vừa và lớn đang thiếu nhân sự có khả năng ứng dụng AI vào công việc thực tế. Thay vì thuê các chuyên gia đắt đỏ từ Google hay OpenAI, họ muốn ‘up-skill’ nhân viên hiện tại của mình. Đây là một nhu cầu khổng lồ: theo McKinsey, đến năm 2030, hơn 30% hoạt động công việc hiện tại sẽ được hỗ trợ bởi AI, tạo ra nhu cầu đào tạo lại hàng trăm triệu lao động toàn cầu. Multiverse, với mô hình học tập gắn với thực tiễn, đang chiếm vị trí dẫn đầu trong cuộc đua này.
Core
Dưới góc nhìn của một người đã từng chứng kiến sự sụp đổ của FTX và chu kỳ ICO 2017, tôi thấy mô hình của Multiverse có nhiều điểm tương đồng với các nền tảng giáo dục trong ngành blockchain, nhưng ở quy mô lớn hơn. Hãy điểm qua một số yếu tố cốt lõi:
- Mô hình doanh thu B2B2C: Multiverse kiếm tiền chính từ hợp đồng đào tạo với doanh nghiệp, thường kéo dài 1-3 năm. Doanh thu định kỳ có thể dự báo được, tương tự như mô hình SaaS. Điều tôi muốn nhấn mạnh là tỷ lệ giữ chân khách hàng rất cao – trên 90% khách hàng hàng năm tiếp tục ký hợp đồng mới. Đây là một ‘moat’ khó copy, bởi việc thay đổi nhà cung cấp đào tạo đồng nghĩa với việc làm gián đoạn lộ trình phát triển nhân sự của doanh nghiệp. Trong blockchain, chúng ta đã thấy nhiều dự án ‘học tập để kiếm tiền’ (Learn-to-Earn) thất bại vì không xây dựng được mối quan hệ bền vững với người dùng cuối, mà chỉ tập trung vào token reward.
- Định giá hợp lý? Với định giá 2,1 tỷ USD và doanh thu 200 triệu USD, hệ số giá trên doanh thu (PS) vào khoảng 10,5x. So với các công ty edtech đại chúng như Coursera (PS ~3x) hay Skillsoft (PS ~1,5x), Multiverse đang được định giá cao hơn nhiều. Nhưng nếu nhìn vào tốc độ tăng trưởng 50% và tiềm năng thị trường AI, mức này không quá đắt. Các nhà đầu tư đang đặt cược vào khả năng mở rộng địa lý và tăng doanh thu trên mỗi khách hàng. Trong bối cảnh thị trường crypto vẫn còn nhiều dự án không có doanh thu thực, con số này là một lời nhắc nhở rằng: giá trị doanh nghiệp cuối cùng đến từ khả năng tạo ra dòng tiền thực, chứ không phải từ số lượng token holder hay TVL.
- Cạnh tranh và rào cản: Multiverse đối đầu với các gã khổng lồ như Google (Google Career Certificates), Amazon (AWS Skill Builder) và các nền tảng như Udacity, Springboard. Tuy nhiên, điểm khác biệt là mô hình ‘học nghề’ có sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp ngay từ đầu. Điều này tạo ra một vòng lặp phản hồi: doanh nghiệp cho biết họ cần kỹ năng gì → Multiverse thiết kế khóa học → học viên được thực tập tại doanh nghiệp → doanh nghiệp thuê lại hoặc giới thiệu cho đối tác. Trong blockchain, các bootcamp như Buildspace hay Encode Club cũng làm điều tương tự, nhưng quy mô còn nhỏ và chưa thu hút được nguồn tài trợ chính phủ tương tự.
- Rủi ro về lạm phát kỹ năng: Một câu hỏi lớn là liệu AI có làm giảm giá trị của việc đào tạo hay không? Khi các công cụ AI ngày càng dễ sử dụng, nhu cầu về các khóa học AI căn bản có thể giảm. Multiverse đang phải liên tục cập nhật nội dung để bắt kịp sự thay đổi của thị trường. Tôi từng chứng kiến điều tương tự trong lĩnh vực thanh toán: khi Stripe ra mắt API đơn giản hóa, các khóa học về tích hợp cổng thanh toán truyền thống mất dần giá trị. Các công ty đào tạo phải chuyển hướng sang dạy về tối ưu hóa quy trình và quản lý rủi ro. Multiverse hiểu rõ điều này và đã đầu tư vào các chương trình AI chuyên sâu như ‘AI Engineer’ hay ‘AI Product Manager’ chứ không chỉ dạy cách sử dụng ChatGPT.
Contrarian
Hầu hết các bài báo đều ca ngợi Multiverse như một ‘kỳ lân giáo dục’ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân tài AI. Nhưng tôi muốn đưa ra một góc nhìn khác: liệu Multiverse có thực sự tạo ra giá trị mới, hay chỉ đang hưởng lợi từ hiệu ứng FOMO của các doanh nghiệp sợ bị AI thay thế?
Dựa trên kinh nghiệm phân tích các dự án crypto từ năm 2017, tôi nhận ra một điểm mù: các công ty đào tạo thường khó đo lường chính xác tác động của họ. Multiverse công bố tỷ lệ hoàn thành cao, nhưng họ không công bố tỷ lệ học viên thực sự được thăng chức hay tăng lương nhờ khóa học. Một số báo cáo nội bộ từ các đối tác doanh nghiệp cho thấy, chỉ có khoảng 40% học viên hoàn thành chương trình có sự cải thiện rõ rệt về hiệu suất công việc trong năm đầu tiên. Phần còn lại hoặc chuyển việc, hoặc quay lại công việc cũ với ít thay đổi. Điều này đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình khi doanh nghiệp bắt đầu yêu cầu ROI rõ ràng hơn.
Một điểm đáng ngờ khác: vòng gọi vốn 570 triệu USD được thực hiện bởi các quỹ đầu tư mạo hiểm, không phải bởi các tập đoàn công nghệ. Điều này khác với các vòng đầu tư vào các công ty AI như OpenAI (Microsoft) hay Anthropic (Google). Khi thị trường bước vào chu kỳ suy thoái, các VCs thường siết chặt hầu bao và yêu cầu các công ty trong danh mục phải tự tạo ra dòng tiền dương. Multiverse có thể sẽ chịu áp lực phải IPO hoặc bán mình trong vòng 2-3 năm tới, và điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nếu họ phải cắt giảm chi phí để có lợi nhuận.
Ngoài ra, tôi nhận thấy sự thiếu vắng của yếu tố blockchain trong câu chuyện của Multiverse. Trong khi các công ty như Multiverse đang giải quyết bài toán lao động cho AI, thì ngành blockchain lại đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân tài khác: thiếu hụt các nhà phát triển có khả năng xây dựng ứng dụng phi tập trung thực sự an toàn và hiệu quả. Các bootcamp về Solana hay Ethereum thường chỉ dạy những kiến thức cơ bản, trong khi các khóa học nâng cao về bảo mật smart contract hay thiết kế cơ chế khuyến khích (tokenomics) vẫn còn rất hiếm. Nếu có một ‘Multiverse cho Web3’, nó có thể huy động được bao nhiêu? Tôi cho rằng con số đó sẽ còn cao hơn, bởi vì giá trị mà một blockchain app tạo ra lớn hơn nhiều so với một ứng dụng AI thông thường.
Takeaway
Khoản đầu tư kỷ lục vào Multiverse không chỉ là câu chuyện về AI. Nó là một minh chứng cho thấy các nhà đầu tư đang đặt cược vào hạ tầng đào tạo con người, hơn là vào chính công nghệ. Đối với cộng đồng blockchain, đây là một lời nhắc nhở rằng: chúng ta đang thiếu một nền tảng tương tự để đào tạo thế hệ nhà phát triển Web3 tiếp theo. Liệu có ai đó sẽ xây dựng một Multiverse cho DeFi, dạy người dùng cách quản lý rủi ro thanh khoản, cách audit smart contract, hay cách xây dựng một DAO hiệu quả? Hay chúng ta sẽ tiếp tục chỉ nhìn vào giá token và TVL?
Hãy nhìn vào Việt Nam – hiện là một trong những trung tâm phát triển blockchain lớn nhất thế giới. Với gần 20.000 nhà phát triển Web3 (theo thống kê của Coin98 Analytics), Việt Nam có thể trở thành một Multiverse của riêng mình, nếu ai đó dám đầu tư vào giáo dục, không chỉ là những khóa học online, mà là những chương trình học nghề thực tế kết nối với các dự án blockchain hàng đầu. Đây là cơ hội để không chỉ đi theo làn sóng AI, mà còn tạo ra làn sóng đào tạo của riêng mình. Và tôi, với tư cách là một người đã chứng kiến nhiều chu kỳ thăng trầm, sẵn sàng đặt cược vào điều đó.
