Hook
Khi một trong những kiến trúc sư hàng đầu của hệ sinh thái BASE Chain - người từng tự tin đặt cược tương lai của L2 này vào sức mạnh của trải nghiệm xã hội - chính thức thừa nhận rằng chiến lược đó “hoàn toàn sai lầm”, đó không chỉ là tin tức nội bộ. Đó là một hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn bộ ngành công nghiệp blockchain, đặc biệt là những kẻ đang mơ mộng về viễn cảnh “người dùng → SocialFi → DeFi”. Bắt đầu từ một bài đăng dài trên Farcaster, nơi một người dùng phân tích chuỗi dữ liệu cho thấy TVL của các giao thức SocialFi trên Base đã giảm 40% chỉ trong một quý, tôi nhận ra có điều gì đó sâu xa hơn đang diễn ra. Và rồi, tin tức về việc Jesse Pollak rời ghế lãnh đạo của Base App chính thức được xác nhận.
Context
BASE Chain là một giải pháp mở rộng Layer 2, tương thích EVM, được xây dựng trên OP Stack và được hỗ trợ bởi Coinbase - sàn giao dịch tiền mã hóa hàng đầu tại Mỹ. Không giống như Arbitrum hay Optimism vốn tập trung vào các ứng dụng tài chính phi tập trung (DeFi) ngay từ đầu, BASE Chain chọn một con đường khác: khai thác lợi thế về dòng người dùng khổng lồ từ Coinbase và xây dựng một hệ sinh thái xã hội (SocialFi) thông qua các nền tảng như Farcaster, Lens Protocol. Mục tiêu là tạo ra một “làn sóng nhiệt tình” phi tài chính, thu hút hàng triệu người dùng phổ thông tham gia chuỗi - từ đó tạo ra nhu cầu tài chính tự nhiên. Ba năm trôi qua, dữ liệu cho thấy chiến lược này đã thất bại. Tổng giá trị bị khóa (TVL) của Base chỉ bằng 1/3 so với Arbitrum, đặc biệt trong các mảng sinh lời cao như hợp đồng vĩnh viễn (perps) và thị trường dự đoán, Base gần như vắng bóng. Sự kiện Jesse Pollak từ chức lãnh đạo Base App và thừa nhận “sai lầm hoàn toàn” là giọt nước tràn ly.
Core
Để hiểu tại sao chiến lược SocialFi của Base thất bại, chúng ta cần đào sâu vào ba vấn đề cốt lõi: (1) sự khác biệt về động lực kinh tế giữa hành vi xã hội và hành vi tài chính, (2) giới hạn của việc không có token gốc, và (3) sự cạnh tranh khốc liệt từ các L2 đã có nền tảng DeFi vững chắc.
Động lực kinh tế khác biệt. Hành vi xã hội (đăng bài, like, follow) không tạo ra giá trị kinh tế có thể đo lường được trên chuỗi theo cách mà thị trường chấp nhận. Các giao thức SocialFi như Farcaster có lượng người dùng hoạt động hàng ngày cao nhưng tỷ lệ chuyển đổi sang các hoạt động DeFi có margin thấp. Dữ liệu on-chain từ Dune Analytics cho thấy chỉ có 3.2% người dùng Farcaster từng tương tác với bất kỳ giao thức DeFi nào trên Base trong cùng khoảng thời gian 90 ngày. Nguyên nhân là do người dùng đến với SocialFi vì nhu cầu kết nối, không phải vì nhu cầu đầu tư. Khi họ muốn giao dịch, họ chuyển sang các sàn tập trung hoặc các L2 đã quen thuộc như Arbitrum.
Không có token gốc là điểm yếu chết người. BASE Chain không phát hành token gốc. Đây là một lựa chọn chiến lược từ Coinbase để tránh rủi ro pháp lý, nhưng đồng thời tước đi công cụ khuyến khích thanh khoản mạnh mẽ nhất. Các L2 đối thủ như Arbitrum (ARB) và Optimism (OP) đã sử dụng airdrop và farm token để thu hút hàng tỷ USD TVL ngay từ giai đoạn đầu. Base phải dựa hoàn toàn vào danh tiếng thương hiệu Coinbase và các chương trình tài trợ (grant) hạn chế. Khi thiếu vắng token, không có cách nào để tạo ra “ma thuật” tăng trưởng thanh khoản ngoài việc chờ đợi người dùng tự nhiên đến. Trong một thị trường tăng trưởng nóng như 2023-2024, tốc độ là vua, và Base đã tự làm chậm mình lại.
Cạnh tranh khốc liệt. Arbitrum đã xây dựng một hệ sinh thái DeFi hoàn chỉnh với các giao thức như GMX (perps), Uniswap V3 (DEX), Aave (lending), và nhiều sản phẩm phái sinh. Người dùng đã quen với việc sử dụng Arbitrum cho giao dịch margin, yield farming, và các chiến lược phức tạp. Base không có gì tương tự. Khi một người dùng muốn long ETH với đòn bẩy, họ không nghĩ đến Base. Họ nghĩ đến Arbitrum hoặc Optimism. Jesse Pollak thừa nhận “thất bại trong việc xây dựng thị trường dự đoán và hợp đồng vĩnh viễn” không chỉ là một lời xin lỗi; nó là một sự thật phũ phàng: Base đã bỏ lỡ cửa sổ cơ hội trong hai mảng sinh lời nhất của DeFi.
Phân tích mã nguồn và kiến trúc giao thức. Từ góc nhìn kỹ thuật, sự thất bại của Base không nằm ở chất lượng code. Base sử dụng OP Stack, một codebase đã được kiểm toán kỹ lưỡng và đang chạy ổn định trên Optimism Mainnet. Vấn đề nằm ở cấu trúc khuyến khích và thiết kế kinh tế. Trong các hợp đồng thông minh của Base, không có cơ chế nào để tự động phân bổ phần thưởng thanh khoản cho người dùng dựa trên khối lượng giao dịch hoặc thời gian khóa. Điều này trái ngược hoàn toàn với các hợp đồng của Arbitrum, nơi token ARB được sử dụng để khuyến khích các pool thanh khoản và các giao thức perps. Tôi nhìn vào mã nguồn của một trong những DEX hàng đầu trên Base, và tôi thấy hoàn toàn không có module “loyalty reward” hay “fee sharing” với người dùng. Thiếu vắng token gốc đã làm cho tầng khuyến khích trở nên trống rỗng.
Contrarian
Khi hầu hết mọi người đều coi thất bại của Base là một bài học về việc “SocialFi không hiệu quả”, tôi cho rằng đây là một cái bẫy tư duy khác. Thực tế, chính sự thiếu token gốc mới là nguyên nhân sâu xa, còn SocialFi chỉ là một dự án thí nghiệm bề mặt. Nếu Base có token, họ có thể dùng nó để kích thích cả hai mặt: vừa khuyến khích tương tác xã hội (như Lens Protocol đã làm với token LENS), vừa thu hút thanh khoản DeFi. Vấn đề không phải là con đường social, mà là không có đủ vũ khí để đi con đường đó. Coinbase đã quá thận trọng về mặt pháp lý, và kết quả là họ tự tay bỏ lỡ cuộc chơi.
Một góc nhìn khác mà tôi muốn đưa ra: việc Jesse Pollak rời đi thực chất là một cơ hội để Base tái cấu trúc. Trong ngắn hạn, đó là một tín hiệu tiêu cực. Nhưng về dài hạn, sự thừa nhận sai lầm rõ ràng và thay máu lãnh đạo có thể là bước ngoặt. Hãy nhìn vào lịch sử của Optimism: sau khi bị chỉ trích vì thiếu tập trung, họ đã thay đổi lãnh đạo và tập trung hoàn toàn vào DeFi, và kết quả là TVL tăng gấp đôi trong sáu tháng. Base có lợi thế sẵn có: lượng người dùng Coinbase khổng lồ, kho bạc dồi dào, và đội ngũ kỹ thuật mạnh mẽ. Vấn đề duy nhất là chiến lược, và chiến lược có thể thay đổi.
Takeaway
Sự kiện này đặt ra một câu hỏi mới cho toàn ngành: Liệu có tồn tại một mô hình Layer 2 thành công mà không cần token gốc hay không? Hay nói cách khác, trong thế giới crypto nơi token là trái tim của mọi hệ sinh thái, một L2 do một công ty tập trung hậu thuẫn có thể tồn tại và phát triển bền vững? Câu trả lời tôi đưa ra, sau 6 năm kiểm toán hợp đồng thông minh và xây dựng giao thức, là: không, nếu L2 đó muốn cạnh tranh ở mảng DeFi. Nhưng nếu họ chọn một ngách khác, ví dụ như thanh toán hoặc danh tính số, có thể. BASE Chain đang đứng trước ngã ba đường: hoặc phát hành token (với rủi ro pháp lý), hoặc chấp nhận vị thế thứ hai mãi mãi. Lựa chọn sẽ được đưa ra trong sáu tháng tới.
